Σκιάθος, ένα μαγικό νησί

Μπούρτζι

Το Μπούρτζι είναι η μικρή χερσόνησος που χωρίζει το λιμάνι της Σκιάθου στα δύο. Κάποτε ήταν φρούριο, χτισμένο από τους αδελφούς Γκίζι που κατέλαβαν τη Σκιάθο το 1207, με τείχη, επάλξεις και πολεμίστρες, και έναν κυκλικό πύργο σε κάθε πλευρά της πύλης. Από τα ερείπια που σώζονται δεν φαίνεται πόσο ψηλά ήταν τα τείχη.

Σήμερα το Μπούρτζι είναι ένας σπάνιος τόπος ξεκούρασης: γεμάτο πεύκα, πάντα δροσερό, με υπέροχη θέα. Το παλιό δημοτικό σχολείο έγινε ένα γραφικό πολιτιστικό κέντρο, με αίθουσες εκδηλώσεων και ένα όμορφο θερινό θέατρο που φιλοξενεί παραστάσεις και συναυλίες κάθε καλοκαίρι.

Μονή Ευαγγελιστρίας

Μέσα στο πράσινο της ρεματιάς του Λεχουνίου, δίπλα στις πηγές στον Αγαλιανό και κάτω από τα Καραφλυτζανάκια, την ψηλότερη κορυφή της Σκιάθου, βρίσκεται η Ιερά Μονή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου: η Ευαγγελίστρια, ή Βαγγελίστρα όπως τη λένε οι Σκιαθίτες.

Η ανέγερσή της άρχισε το 1794 από μια ομάδα Κολλυβάδων μοναχών που είχαν φύγει από το Άγιο Όρος εξαιτίας της διαμάχης για την τέλεση των μνημοσύνων το Σάββατο αντί για την Κυριακή. Επικεφαλής τους ήταν ο ιερομόναχος Νήφων, γεννημένος το 1736 στα Πατρικά της Χίου. Ανάμεσά τους ήταν και ένας Σκιαθίτης, ο Γρηγόριος Χατζησταμάτης, που είχε κληρονομήσει μεγάλη περιουσία στο νησί και έπεισε τον Νήφωνα να ιδρύσει εδώ το νέο μοναστήρι. Ολοκληρώθηκε το 1806 και έγινε κέντρο του κινήματος των Κολλυβάδων, που επηρέασε βαθιά τη ζωή του νησιού και τους Σκιαθίτες λογοτέχνες Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και Αλέξανδρο Μωραϊτίδη.

Η μονή βοήθησε ηθικά και υλικά τα προεπαναστατικά κινήματα και την Επανάσταση του 1821. Εδώ, το 1807, σχεδιάστηκε, υφάνθηκε, ευλογήθηκε και υψώθηκε η πρώτη ελληνική σημαία με τον λευκό σταυρό σε γαλάζιο φόντο, και πάνω της ο Νήφων όρκισε αγωνιστές όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ανδρέας Μιαούλης, ο Παπαθύμιος Βλαχάβας, ο Γιάννης Σταθάς και ο Νικοτσάρας. Ο ιερέας και φιλόσοφος Θεόφιλος Καΐρης περιορίστηκε στη μονή μετά την καταδίκη του από την Ιερά Σύνοδο το 1839.

Το σπίτι του Παπαδιαμάντη

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, από τους μεγάλους πεζογράφους της νεότερης Ελλάδας, γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου 1851, γιος ιερέα, και το νησί διατρέχει όλο του το έργο. Πήγε στην Αθήνα για να τελειώσει το γυμνάσιο και γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή χωρίς να πάρει πτυχίο, ζώντας πολύ λιτά από το γράψιμο: δημοσιογραφία, διηγήματα και μυθιστορήματα σε συνέχειες. Στα τελευταία του χρόνια γύρισε στη Σκιάθο, όπου και πέθανε.

Το σπίτι όπου γεννήθηκε δεν υπάρχει πια. Μεγάλωσε και πέθανε στο σπίτι που έχτισε ο πατέρας του το 1860, όπως γράφει μια εντοιχισμένη επιγραφή. Βρίσκεται περίπου 100 μέτρα από την ανατολική παραλία της πόλης, σε ένα στενό αδιέξοδο δρομάκι κοντά στη σημερινή οδό Παπαδιαμάντη.

Είναι ένα απλό, λιτό νησιώτικο σπίτι. Το μικρό δωμάτιο δεξιά ήταν αρχικά του πατέρα του, για τα βιβλία και τα άμφιά του, και αργότερα έγινε υπνοδωμάτιο και γραφείο του Αλέξανδρου, σαν μοναστηριακό κελί με ένα παράθυρο, ένα εντοιχισμένο ντουλάπι και ένα στενό κρεβάτι. Απέναντι από την είσοδο είναι το σαλόνι, με μοναδικό διάκοσμο ένα χρωματιστό ρόμβο στο ταβάνι. Οι επισκέπτες μπαίνουν στο σπίτι-μουσείο από μια εξωτερική ξύλινη σκάλα.

Κάστρο

Γύρω στα μέσα του 14ου αιώνα, οι συνεχείς πειρατικές επιδρομές ανάγκασαν τους Σκιαθίτες να μεταφέρουν την πόλη τους στο Κάστρο, ένα φυσικό οχυρό σε ακρωτήρι στον βορρά του νησιού. Το ενίσχυσαν με ψηλά τείχη γεμάτα πολεμίστρες και κανόνια στραμμένα προς τη στεριά. Μια ξύλινη κινητή γέφυρα ένωνε την πύλη με τον λόφο απέναντι και τραβιόταν μέσα όταν πλησίαζαν εχθροί, και πάνω από την εξωτερική πύλη ένας εξώστης είχε τη «ζεματίστρα», ένα καζάνι με καυτό νερό για τους ανεπιθύμητους.

Το Κάστρο ήταν βυζαντινό ως το 1453, ενετικό ως το 1538 (και ξανά για λίγο γύρω στο 1660) και οθωμανικό ως το 1821. Η ζωή μέσα ήταν δύσκολη: εκτός από τους πειρατές και τους κατακτητές, ο χώρος ήταν τόσο λίγος που τα σπίτια ήταν μικρά και στριμωγμένα. Παρ’ όλα αυτά υπήρχαν πάνω από είκοσι εκκλησίες, ένα τζαμί χωρίς μιναρέ και δεξαμενές νερού, ενώ το νεκροταφείο ήταν έξω από τα τείχη.

Το Κάστρο εγκαταλείφθηκε το 1830, μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Σώζονται δύο εκκλησίες: ο Άγιος Νικόλαος και ο Χριστός στο Κάστρο, η Γέννηση του Χριστού, η μητρόπολη της μεσαιωνικής πόλης, βασιλική του 17ου αιώνα με ξύλινη στέγη, αξιόλογες τοιχογραφίες και ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1695, που υμνήθηκε στα χριστουγεννιάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη και του Μωραϊτίδη. Σώζονται επίσης η μισογκρεμισμένη εκκλησία της Παναγίας της Πρέκλας, μέρος του τείχους με την πύλη, ο εξώστης με τη ζεματίστρα, το ερειπωμένο τζαμί, δύο δεξαμενές και ένα κανόνι. Η άγρια φύση μαζί με την ιστορία κάνουν το Κάστρο το σημαντικότερο αξιοθέατο της Σκιάθου.